Dowód ontologiczny Hegla
- referat w ramach konferencji:
Dowody ontologiczne, odbywającej się: 4-5 grudnia 2009. - Referent: Paweł Rojek
- Afiliacja: IF, UJ
Abstrakt:
Dowód ontologiczny przechodzi od pojęcia Boga do Jego bytu. Sens tego rozumowania zależy od tego, w jaki sposób rozumie się pojęcie. Dowód ontologiczny Hegla opiera się oczywiście na Heglowskim rozumieniu pojęcia. Celem mojego wystąpienia będzie przedstawienie tego rozumienia i zrekonstruowanie tego rozumowania.
W pierwszej części wystąpienia spróbuję wyjaśnić Heglowskie rozumienie pojęcia. Punktem wyjścia będą uwagi Hegla zawarte we Wprowadzeniu do Fenomenologii ducha. Pojęcie ma u Hegla charakter spekulatywny, to znaczy konkretny, a nie rozsądkowy, to znaczy abstrakcyjny. Spekulatywne pojęcie jakiegoś przedmiotu nie jest rezultatem abstrahowania, lecz konkretyzacji; nie jest częścią, lecz całością jego określeń. Z tego względu konkretne pojęcie jakiegoś bytu można utożsamić z samym tym bytem.
W drugiej części spróbuję zastosować to rozróżnienie dwóch rodzajów pojęć do analizy dowodu ontologicznego. Hegel poświęcił zagadnieniu dowodów na istnienie Boga cały cykl wykładów, zamieszczonych jako dodatek do Wykładów z filozofii religii. Dowód Anzelma okazuje się być próbą wyprowadzenia bytu z rozsądkowego pojęcia Boga. Dowód Hegla jest natomiast próbą wyprowadzenia bytu ze spekulatywnego pojęcia Boga. Rozumowanie Hegla, w przeciwieństwie do rozumowania Anzelma, wydaje się być poprawne. Z konkretnego pojęcia Boga rzeczywiście można wyprowadzić Jego istnienie.
Rozumowanie Hegla nie ma jednak − w przeciwieństwie do argumentu Anzelma − żadnej mocy dowodowej. Ludzie bowiem posługują się pojęciami rozsądkowymi, a nie spekulatywnymi. Dowód ontologiczny jest więc − jak już zauważył św. Tomasz − oczywisty tylko „sam w sobie”, a nie „dla nas” (STh I, 2, 1).
LITERATURA: G. W. F. Hegel, Fenomenologia ducha, przeł. Ś. F. Nowicki, Warszawa: Aletheia 2002; G. W. F. Hegel, Wykłady z filozofii religii, przeł. Ś. F. Nowicki, t. II, Warszawa: PWN 2007; P. Rojek, „Heglowska logika pojęć. Logiczno-filozoficzna analiza fragmentów Fenomenologii ducha”, Kwartalnik Filozoficzny t. XXXV, z. 4 (2007), s. 111-127.
W pierwszej części wystąpienia spróbuję wyjaśnić Heglowskie rozumienie pojęcia. Punktem wyjścia będą uwagi Hegla zawarte we Wprowadzeniu do Fenomenologii ducha. Pojęcie ma u Hegla charakter spekulatywny, to znaczy konkretny, a nie rozsądkowy, to znaczy abstrakcyjny. Spekulatywne pojęcie jakiegoś przedmiotu nie jest rezultatem abstrahowania, lecz konkretyzacji; nie jest częścią, lecz całością jego określeń. Z tego względu konkretne pojęcie jakiegoś bytu można utożsamić z samym tym bytem.
W drugiej części spróbuję zastosować to rozróżnienie dwóch rodzajów pojęć do analizy dowodu ontologicznego. Hegel poświęcił zagadnieniu dowodów na istnienie Boga cały cykl wykładów, zamieszczonych jako dodatek do Wykładów z filozofii religii. Dowód Anzelma okazuje się być próbą wyprowadzenia bytu z rozsądkowego pojęcia Boga. Dowód Hegla jest natomiast próbą wyprowadzenia bytu ze spekulatywnego pojęcia Boga. Rozumowanie Hegla, w przeciwieństwie do rozumowania Anzelma, wydaje się być poprawne. Z konkretnego pojęcia Boga rzeczywiście można wyprowadzić Jego istnienie.
Rozumowanie Hegla nie ma jednak − w przeciwieństwie do argumentu Anzelma − żadnej mocy dowodowej. Ludzie bowiem posługują się pojęciami rozsądkowymi, a nie spekulatywnymi. Dowód ontologiczny jest więc − jak już zauważył św. Tomasz − oczywisty tylko „sam w sobie”, a nie „dla nas” (STh I, 2, 1).
LITERATURA: G. W. F. Hegel, Fenomenologia ducha, przeł. Ś. F. Nowicki, Warszawa: Aletheia 2002; G. W. F. Hegel, Wykłady z filozofii religii, przeł. Ś. F. Nowicki, t. II, Warszawa: PWN 2007; P. Rojek, „Heglowska logika pojęć. Logiczno-filozoficzna analiza fragmentów Fenomenologii ducha”, Kwartalnik Filozoficzny t. XXXV, z. 4 (2007), s. 111-127.
Plan zajęć studiów podyplomowych
Plan zajęć podyplomowych studiów z filozofii i etyki (semestr drugi)
ROZKŁAD ZAJĘĆ
dyzury kierowników specjalności
NOWE SPECJALNOŚCI NA STUDIACH MAGISTERSKICH
STUDY IN ENGLISH
W roku akad. 2010/2011 Wydział Filozoficzny oferuje wykłady prowadzone w języku angielskim!