Uniwersytet Papieski Jana Pawła II
w Krakowie
Wydział Filozoficzny

Przedmiot obejmuje podstawowy przegląd najistotniejszych zagadnień z filozofii przyrody ożywionej i nieożywionej. Wykłady mają na celu pokazanie jak osiągnięcia nauk fizycznych, biologicznych i kognitywnych (cognitive science) wpływają na zrozumienie praw przyrody
i kształtowanie się obrazu świata. Wykłady rozpoczynają się od zdefiniowania dyscypliny filozofii przyrody, zakresu jej badań oraz od określenia co odróżnia filozofię przyrody od innych dziedzin refleksji filozoficznej (metafizyka, filozofia nauki). Następnie omówione zostaną zagadnienia racjonalności świata oraz matematyczności przyrody ze zwróceniem uwagi na filozoficzne aspekty matematyki jako metody współczesnej fizyki. Dyskusja mechaniki newtonowskiej ukaże jej filozoficzne uwikłania, a także naświetli granice jej stosowalności. W dalszym ciągu, zaprezentowane zostaną podstawowe założenia szczególnej teorii względności ze zwróceniem uwagi na pojęcie czasoprzestrzeni. Podany zostanie także pojęciowy zarys ogólnej teorii względności wraz z krótkim wprowadzeniem w zagadnienie modeli kosmologicznych. Następnie poruszone zostaną filozoficzne zagadnienia na bazie termodynamiki (entropia, śmierć termiczna Wszechświata) oraz mechaniki kwantowej. Ostatnia cześć wykładu zostanie poświęcona teorii ewolucji oraz problemowi sztucznej inteligencji.

1. Zagadnienia wstępne: przedmiot i metoda filozofii przyrody, koncepcje filozofii przyrody, filozofia w kontekście nauk, racjonalność przyrody, modele racjonalności.
2. Antyczne koncepcje czasu i przestrzeni: Platon, Arystoteles, św. Augustyn.
3. Zasady dynamiki: Arystoteles, Newton. Zmiana obrazu świata, filozofia mechanicyzmu.
4. Względność ruchu: transformacja Galileusza i Lorentza, filozoficzne aspekty pojęcia czasoprzestrzeni.
5. Termodynamika, zagadnienie strzałki czasu (termodynamiczna i inne).
6. Od antycznego do współczesnego pojęcia materii, filozoficzne aspekty zagadnienia symetrii oraz unifikacji.
7. Obraz świata w mechanice kwantowej. Paradoks kota Schroedingera. Problem mierzalności i realności świata kwantowego.
8. Zagadnienie determinizmu i indeterminizmu w przyrodzie. Struktury dyssypatywne: z chaosu ku porządkowi.
9. Ogólna teoria względności. Obserwacyjne podstawy kosmologii.
10. Modele kosmologiczne. Zagadnienie początków Wszechświata. Zasada antropiczna.
11. Filozofia przyrody ożywionej. Czym jest życie? Spór o naturę życia: historia oraz stan współczesny.
12. Zagadnienie pochodzenia życia. Początki myślenia ewolucyjnego.
13. Abiogeneza. Teoria ewolucji: historia, sytuacja współczesna. Ewolucja na poziomie biologicznym, uwarunkowania genetyczne.
14. Ewolucja jako proces emergentny – życie jako struktura dyssypatywna.

Po ukończeniu kursu student będzie zdolny rozumieć i dyskutować takie zagadnienia z filozofii przyrody jak: racjonalność świata, matematyczność świata, rozróżnienie pomiędzy klasycznym i kwantowym obrazem świata, ewolucyjne powstanie życia oraz sztuczna inteligencja.